​ครั้​แผ่ิ​ั​ปคร​โ​ผู้​แข็แร่​ ​าณาจัร​แ่แค้​้​ใหญ่​ตา​พื้ที่รา​แ่​เขา​ ​ัค​คัเลื​ผู้ำ​จา​คุณสัติ​ข​ผู้​ที่​แข็แร่​ที่สุ​ ​จ​่เิ​เป็​าณาจัร​้​ใหญ่​ ​ปู​ฐา​แผ่ขา​ำาจ​่เิ​เป็​ลุ่​ารธรร​ ​ใ​เขต​ลุ่้ำ​ข​(​โข​)​ต​​ ​ใ​เขต​ิแ​ั​ุสูรณ์​ไป​้​ทรัพาร​ั​ีค่า​ ​สืท​ส่ต่​ำาจ​ั​ไป​ชั่ลูชั่หลา 

​เจ้า​ขุิทร์​ถา​ราชุตร​รูปา​แห่สุรรณโค​คำ[1] ​ื​เา​ื​ไพล่หลั​แห​​แสา​​ท้ฟ้า​ ​เพื่​ำห​ฤษ์​า​เิทัพ​ให้​ั​ผู้​เป็​พระ​เชษฐา​ ​่​จะ​เ่​ถา​ขึ้​ผ่า​คา​เีั 

​“​พี่​ข้า​...​ารศึ​คราี​้​สู​คิ​่า​ ​จั​ิ​เพลา​าา​หรืไ่​…​”​  

​เจ้า​หา​ุปราช​คำหล​ ​หัา​ห้า​ุชา​ร่​ครรภ์​ารา​ ​ที่​เ่​ถา​ ​แต่​สาตา​ข​เจ้า​ขุิทร์​ถา​ ​ลั​จ้​า​ิ​​าั​ต 

ู​่“​ู​ต​่​ไ้​​ ​​สูตา​ตร​ ​ศึ​คราี​้​ู​หัใจ​ิ่ั​ ​ทัพ​ที่า​รุรา​ชาเรา​แข็แร่​ิ่​ ​ทัพ​ข​้า​ศรีศัิ์​ ​ต้า​ู่​ไ้​จถึ​เพลา​ี้​ ​็​ั่า​เ่​า​แล้​ ​ไ้ิ​่า​ั​เ​็​เจ็​หั​ ​จ​ต้​ถร่​าตั​้​รั​ู่​ที่​เื​ห้า​่า​เีชั​ ​าศั​ชัภูิ​ที่ู่​​เขา​สู​ ​เล​พต​้า​ข​้า​ศึ​ไ้​้า​ ​แต่​็​ค​รั้​ศึ​ไ้​ไ้​ีไ่า​ ​หา​ไ่ไห​ี​ ​คไ้​ถร่​เข้าสู่​ตั​เี​แล​ ​เพราะ​เี่​ี้​ ​ู​ถึ​ต้​รี​ำ​ทัพ​หล​ไป​ช่​ั​” 

​“​้​ถา​เพราะ​เป็ห่​พี่​ท่า​​หา​ ​ครา​่​ไป​เสีหลา​เื​ ​คราี​้​ูึ​หั​่​ใจ​ั​ ​ชะตา​พี่​ข้าิ​สู้​ี​เล​” 

​เจ้า​หา​ุปราช​ขุ​คำหล​ิ้​ให้​้ชา​ ​แล้​ส่าห้า​ช้า​ ​ๆ​ ​พร้​ถหาใจ​ ​“​ขุหล​ชรา​า​แล้​ ​หรื​ึ​คิ​จะ​ให้​พ่​ท่า​ำ​ทัพ​ร​้​ค์​เ​ ​ต่ให้​​ู​ุ​ชะตา​ู​ขา​ ​ู​็​ต้​ไป​ ​ิทร์​ถา​้​พี่​ ​ึ​หั่​ไป​เฝ้า​เจ้าแ่​ทิพ์​้า​เ้​ ​เื่เช้า​ู​ไป​ราลา​แ่ท่า​า​ ​เจ้าแ่​ฝา​ู​า​​ึ​่า​ ​ช่​ู​ไป​ทัพ​รำ​ศึ​ ​ึ​เ​ต้​ถา​ขั​​ขึ้​ห​พระ​ทุั​ห้า​ขา​” 

​“​เหตุใ​เล่า​ ​เรื่​เช่ี้​ตั​ู​็​ทำ​ู่​ทุั​ ​ี​ั​ใ​พิเศษ​แลตั​ู​เ​ ​็​ั​ี​หลา​เรื่​ที่​ต้​ทำ​” 

​ขุ​คำหล​หัเราะ​า​ั​ท่าที​ข​ุชา​ ​เื่​ไ้ิ​คำสั่​ำชั​จา​พระารา​ ​ที่​ีตำ​แห่​เป็​ถึ​แ่​พญา​ั่เื​ ​ผู้​ฝัใฝ่​หัห้า​เข้า​ทาธรร​ ​“​ึ​ไป​ทูล​ั​แ่เจ้า​เา​เ​เถิ​ ​แ่​ฝา​ู​า​เท่าี้​ ​เรื่​ื่ใ​ู​หา​ไ้​รู้ใจ​แ่​ไ่​” 

​“​ไ้​ ​ๆ​ ​เจ้า​พี่​คำหล​ ​ึ​ต้​สัญญา​ั​ู​่​” 

​“​สัญญา​ั​ใ​ี​ ​เหตุใ​ัี้​ึ​จึ​ทำตั​เี่​เ็้​” 

​“​สัญญา​่า​ึ​จะ​ลัา​่าปลภั​ ​ู​จัร​ึ​แล​​ทัพ​สุรรณโค​คำ​ ​ที่​คื​ลัา​พร้​ชัชะ​เหื​ริราชศัตรู​” 

​เจ้า​ขุ​คำหล​เพีแต่​ิ้​ให้​ุชา​ ​แล้​ทร​ต​ไหล่​้ชา​เา​ ​ๆ​ ​“​ึ​เ​็​ิต​่า​ั​ู​ ​ูแล​ตั​เ่า​ให้​จี​ ​ูแล​เจ้าแ่​ั​เจ้าพ่​้​ ​แล้​ู​จะ​ลัา​ ​เาชั​ชะ​า​ใส่​ื​สู​” 

​คำพู​ข​เจ้า​ุปราช​ขุ​คำหล​ที่​เปล่​า​ ​แทที่จะ​สร้า​คารู้สึ​ุ่ใจ​ ​แต่​ั​ลั​สร้า​คารู้สึ​หา​สะท้า​ไป​ถึ​ทร​ข​พระุชา​่า​ไ่ทรา​สาเหตุ​ ​เจ้า​ขุิทร์​ถา​ทำไ้​แค่​ื​ขึ้​ลู​​ต​ ​เพื่​ปรั​คารู้สึ​แล​ปลใจ​ตเ 

​เจ้า​ขุิทร์​ถา​ู่​ร​จ​าเหื​ขึ้​แตะ​ขฟ้า​ ​ส่​ทัพ​หล​สุรรณโค​คำ​ ​ให้​รีฑา​ไพร่พล​ทหาร​พร้​ร​ ​​ไป​ตา​ทิศเหื​ประตู​เีชั​ ​โ​ี​ครู​า​เจ้า​และ​เหล่า​ผู้ทรศีล​ห่​ขา​ัเป็​ผู้​เชื่ต่​ระห่า​แ​แถ​แล​แ​ค​ ​า​ำ​ชั​ให้​ั​เหล่า​ัร​ ​เสีส​ตรา​หาชั​ั้​ ​เพื่​ล่​ขัญ​ทัพ​ให้​ฮึเหิ​ ​เสี​ลสะัชั​ล​โหระทึ​แล​แตร​เขา​สัต์​ัสั่​ทั่​คุ้้ำ​ข​(​โข​)​ ​ั​ไป​ถึ​ชุช​เชี​ลา​ฝั่​ตรข้า​เืสุรรณ​โค​คำ​ ​ั่​สัญญาณ​ตรั​เื​พี่​เื​้​ร่​ร​ ​สุรรณโค​คำ​เิทัพ​ ​ำลั​เชี​ลา​็​เิทัพ​ ​หา​สุรรณโค​คำไ​่​าจ​รั้​ศึ​ใหญ่​ตเหื​ไ้​ ​เชี​ลา​ที่​ำลั​รีฑา​ทัพ​ทา้ำ​ ​เพื่​ตี​โ​ข้าศึ​้า​ตะัต​ ​็​ิ​าจ​รั้​ทัพ​ข้าศึ​เช่ี้​ไ้​เพีลำพั​ ​คี​ั​ต้​ล่สลา​ตา​ั​ไป 

​เจ้า​ขุิทร์​ถา​ภาใต้​ให้า​คสั​ ​ตา​ค​เฉี่​รา​ิ​ห​ัษ์​ ​จูโ่​สู​เป็​สั​ ​ริฝีปา​หั​เชิ​รา​ระจั​ ​แส​จา​ระถา​คเพลิ​ที่​ำลั​ลุโช​ ​า​พระรา​ให้​เปล่ประา​รา​้ำผึ้​ ​ท่​​เปลืเปล่า​ ​ุ่​ผ้าฝ้า​้​ฝา​แเ้​่ำ[2]ั​ผ้า​เคี​เ​้​ผ้าลา​สา​ชิ้​ ​ทิ้​ชา​ห้า​า​เล​เข่า​ ​คา​ทั​้​เข็ขั​แล​ปั้เห่​ทคำ​ประั​ัญณี​สีา​ ​่ถึ​ฐาะ​ั​สูส่​ ​ี​เพี​สร้สัาล์​ลูปั​หิ​สีา​ประั​า​เรี่า​ ​้​เหื่า​จัเตรี​ทัพ​ู่​หลา​ั​ ​จึ​ไ่​พิถีพิถั​แต่​ค์​ตาฐาะ​  

​เส้สา​ลา​หึ​ปราฏ​ต์​ัต์​ ​และ​รูป​สัต์​ศัิ์สิทธิ์​โราณ​ตา​ผิา​ ​ตั้แต่​เหื​ั้เ​า​จร​ถึ​หัเข่า​ ​่ชี้​คา​เป็​ุรุษ​เพศ​ผู้​แข็แร่​ ​แล​ี​ครูาาจาร์​สั่ส​่​เพาะ​ิชา​ศาสตร์​ลั​ ​ทร​ทสาตา​คล้า​ู​ทัพ​หล​ ​ที่​ีทั​้​ทัพ​ช้า​ข​เจ้า​ขุพรห​เส​ุชา​ต่าารา​ทัพ​้า​แล​เหล่า​พลทหาร​ ​จา​​ห​ค​สู​เหื​ำแพ​เี​ ​ที่​ำลั​เิทา​ไป​ตา​แ​ตลิ่​เลี​เลาะ​สา้ำ​ข​(​โข​)​ ​ใจ​ปรารถา​เพี​ให้​พี่ชา​ผู้​เป็​เสาหลั​ ​ไ้คื​ลัา​พร้​ชัชะ​่าปลภั 

​  

​ ​ลิ่ธูป​ำา​และ​เสีส​ตรา​ภาา​คาถา​ ​ั​ั​แ่​าจา​ห​พระ​หล​ลา​เี​ ​ั​ส่าไส​เรืร​ไป​้​แสประทีป​พุทธูชา​ ​ใ​ทุั​า​พลค่ำ​และ​เช้าตรู่​่​ฟ้าสา​ ​ทำให้​ผู้ค​ใ​แ่แค้​ ​ต่า​ึถื​สืต่​เป็​จารีต​ตา่า​ชชั้​ปคร​ ​พาั​จุ​ประทีป​โคไฟ​ ​ูชา​ต่​พุทธค์​แล​ปู่​แถ​แ​ฟ้า​ร่​ทั้​​าร​าค​าคี​ใ​สา้ำ​ข​ ​เพื่ให้​ท่า​เหล่าั้​​ลา​เห็​้าเื​แห่​ี้​ ​แล​ป​ปั​คุ้คร​ ​ให้​สุรรณโค​คำู่​ีี​สุขร​พ้​เภทภั​ ​จ​ทั่ทั้​เื​ส่าไส​ไป​้​แสท​จ​เป็​ที่​เลื่ลื 

​เสี​ารา​ขัล่​ทเพล​ปลขัญ​ลู​้​ ​เจื้แจ้​แ่​าตา​สาล​โช​่​ ​ให้​ราตรี​ี้​ุ่​และ​เต็ไป้​คาฝั​ั​แส​สา​ ​ผู้เฒ่าผู้แ่​ที่​ั​ไ่​พร้​หลั​ ​ล​จา​ห​พระ​​เรื​ชา​ ​็​าสุ​ไฟ​ใส่​ฟื​ให้​ัคา​ใ​ค​ ​้า​จัลุ่​รรเลค่า​จ๊​ซ[3]ขั​ขา​ทำ​ี​เรื่เล่า​ขา​ตำา​พื้ถิ่​า​า 

​ล่าถึ​เรื่เล่า​ตำา​ข​ผู้​ล้า​แห่​ขุเขา​ป่า​​ ​ผีป่า​สัต์​สรรค์​ที่​แส​ุร้า​ ​ผี​แ​ค​า​ที่ซ่​เร้​า​ใ​​​ ​หรื​แ้แต่​เรื่ขขั​ชหั​ผัเี​ใ​ครัเรื​ ​ให้​เหล่า​เพื่ฝู​ลูหลา​ีเรื่​ให้​หัเราะ​สุสา​ ​แล​สใจ​ค​ให้​ช​คิ​ ​ั่​ิทา​ตำา​ขัล่​ราตรี​  

​้า​็​เาาเาาร​ที่​คาื​จา​ช่​ลาั​ ​าั​่​ล้​ทำต่​พร้​ฟั​จ๊​ซ​ไป​เพลิ​ ​ๆ​ ​ิถีชีิต​ข​ผู้ค​ ​ไ่่า​จะ​ชาเื​หรื​ชาป่า​ ​ล้​เรี่า​สุขส​ร่เ็​ ​ภาใต้​ารคุ​้​ภั​จา​ผู้ำ​ที่​แข็แร่ 

  

​สตรี​สูศัิ์​พร้​ข้าราชริพาร​ ​เื้่า​ลา​จา​ห​พระ​หล​ ​ที่ตั้​ู่​ใ​ทิศเหื​ข​หคำ​หล​ ​เจ้า​ขุิทร์​ถา​เห็​เช่ั้​ ​็​รี​ห​รา​แา​ล​​พื้ิ 

​“​ี​ิ่​ ​ู​ทีั​่​ผู้ใ​ั​ ​ฟ้า​ั​ไ่​ส่าี​ ​ถืี​เี่​ไร​าั​เฝ้า​ู​ถึ​ห​พระ​”​ ​าพญา​ทิพ์​ ​เห็​แต่ไล​็​รู้​ไ้​ใทัที​ ​่า​ผู้​ที่า​ร​ห​รา​า​ ​แท้จริ​็​คื​ุตรชา​คเล​็​ ​ที่า​ทั้​รั​และ​เ็ู​ ​แต่​ทร​แสร้​เ็​ตะ​โล​เพี​เพื่​หล้​ราชุตร​ผู้ื​้​รั​้ 

​ี​ิ่​า​ข้าหล​คสิท​ ​รี​ตะ​หั​ห่​ผ้า​พา่า​ให้​ปิ​ทร​ที่​เปลืเปล่า​ ​แล้​รัเา​ตะเี​โคไฟ​จา​าำัล​ ​เิ​เข้าหา​ชา​ผู้​ที่​ห​รา​ู่​​พื้ิ​ ​เจ้า​ขุิทร์​ถา​เห้า​ขึ้​พร้​ริ้​ ​“​ู​เ​ี​ิ่​…​” 

 

[1]"​สุรรณโค​คำ​"คื​ชื่​ใ​ตำา​ที่​ใช้​เรี​ ลุ่​ชุช​หรื​เืท่า​ค้าขา​โราณ​ริฝั่​แ่้ำ​โข ​ซึ่​ตั้ู่​ฝั่​ตรข้า​เชีแส​ ​่ที่​ศู์ลา​ำาจ​ข​ชาไท​​จะ​สถาปา​ ​"​หิรัญ​คร​เิ​า​"​ ​หรื​ ​"​เชีแส​"​ ​ขึ้​า​่าเป็ทาาร​ ​เป็หลั​ฐา​สำคัญ​ที่​ชี้​่า​แ่้ำ​โข​ไ่ไ้​แ่แ​ผู้ค​ ​แต่​เป็​เส้ทา​คาค​และ​สาธาร​ทาัฒธรร​ที่​ี​ารแล​เปลี่​สิค้า​ ​เทคโโลี​าร​ถลุ​โลหะ​ ​และ​ศาสา​าา​หลา​ร้​ปี​ ​ชื่​ข​สุรรณโค​คำ​ปราฏ​ู่​ใ​เสาร​จารึ​และ​พศาาร​ชิ้​สำคัญ​หลา​ฉั​ข​ทั้​ฝั่​ไท​และ​ฝั่​ลา​ ​ซึ่​ให้​ภาพ​ตรั​่า​เป็​เื​ที่​รุ่เรื​า​่​ุค​สิห​ัติ​ุาร​ ​(​ผู้สร้า​โ​าค​คร​)​ ​และ​เป็​เื​ที่​ล่สลา​ล​ไป​เพราะ​เิ​ภัพิัติ​หรื​้ำท่ 

·​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ตำา​เืสุรรณ​โค​คำ​ ​(​ประชุพศาาร​ ​ภาค​ที่​ ​72):เสาร​ฉั​ี้​เล่า​ละเี​ที่สุ​เี่ั​ที่า​ข​ชื่​เื​ ​โ​ระุ​่า​เิ​จา​ชาเื​ร่ใจ​ั​สร้า​ "​เสา​โคท​คำ​" ​ขึ้​า​ ​เพื่​ใช้​จุไฟ​ูชา​และ​เป็​สัญญาณไฟ​ใ​ลุ่้ำ​โข 

·​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ตำา​สิห​ัติ​ุาร​ ​และ​ ​พศาาร​โ​:ล่า่า​เื่​ ​"​สิห​ัติ​ุาร​"​ ​พพ​ผู้ค​ลา​จา​ทาเหื​เพื่​จะ​ตั้้า​เื​ให่​ ​ไ้า​พ​ั​ ​"​สุรรณโค​คำ​"​ ​ซึ่​ตั้​ีส​ภาพ​เป็​ เืร้า ​ไป​แล้​ ​แสให้เห็​่า​ใ​คา​รัรู้​ข​คโราณ​ ​สุรรณโค​คำ​คื​ารธรร​ที่​เ่าแ่​่า​ุค​เชีแส​และ​เิ​า​า 

·​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ หาาพ์​ท้าฮุ​่​ขุ​เจื​: ​รรณรร​ส​ฝั่​โข​ฉั​ี้​ี​ารหิ​ชื่​เื​และ​ัฒธรร​าร​ตั้​ ​"​เสา​แข​โคท​"​ ​า​้าิ​ถึ​ ​ซึ่​สะท้​ค่าิ​คาหรูหรา​ข​ราชสำั​โราณ​ใ​แถ​ี้ 

 

[2]เ้​่ำ(​หรื​า​ท้ถิ่​เรี​ ้​่ำหรื​ เตี่​ขั​่ำ)​ ​เป็​ัฒธรร​าร​แต่า​ข​ผู้ชา​ล้า​า​ใ​สัโราณ​ ​ที่​ี​เลัษณ์​เฉพาะตั​ ​คำ​่า​ ​"​เ้​"​ ​ั​สื่​ถึ​าร​ข​หรื​ขั​ขึ้​ให้​สู​ ​ส่​ ​"​่ำ​"​ ​ใ​ภาษาถิ่​หาถึ​ช่​โคขา​หรื​ขา​หี​เป็าร​ ​“​ุ่​ผ้า​ต้​แ​สั้​” 

[3]ค่า​ ​จ๊​ ​ซ ​จัเป็​รรณรร​พื้้าล้า​าภูิปัญญาชา้า​ ​หรื​ใ​ภาษาถิ่​ตร​ั​คำ​่า​ ​“​ภูิผญ​๋า​”​ ​เป็าร​จั​คาสัพัธ์​ระห่า​ค​ั​ธรรชาติ​และ​สิ่​เหืธรรชาติ​ ​โ​ผ่า​ระาร​ทา​จารีตประเพณี​ิถีชีิต​ ​ถ่าท​า​เป็​รรณรร​ุข​ปา​ฐะ​